Hurtigruten en de alternatieven: een vergelijking voor Nederlanders

Wat de kustvaart eigenlijk is

Voor veel Nederlandse reizigers is Hurtigruten het synoniem voor de Noorse kust. De naam staat in de folders, in de reisprogramma’s en in het collectieve geheugen van wie ooit een documentaire over de kustvaart heeft gezien. Dat is geen toeval: de Hurtigruten-route bestaat sinds 1893 en is decennialang in Nederland gedistribueerd door een grote touroperator. Maar sinds 2021 vaart Hurtigruten niet meer alleen op die route, en dat verandert de keuze die je als reiziger hebt.

Dit artikel zet de opties naast elkaar zoals wij ze aan onze eigen reizigers uitleggen: wat de kustvaart precies is, hoe Hurtigruten en Havila zich tot elkaar verhouden, welke alternatieven er nog meer zijn en, vooral, welke keuze bij welk type reiziger past. We noemen geen exacte prijzen, want die veranderen per seizoen en dateren een artikel. We noemen ook geen partner met wie wij zelf werken. Wat we wel doen, is zeggen wat anderen vaak niet zeggen.

De eerste verwarring die we bij Nederlandse reizigers tegenkomen, is het idee dat de kustvaart een cruise is. Dat klopt maar half. De route tussen Bergen en Kirkenes is in de eerste plaats een staatscontract: de Noorse overheid betaalt voor een dagelijkse veerdienst die 34 havens langs de kust aandoet, vracht vervoert en lokale passagiers meeneemt. Het is een werkende lijndienst, geen drijvend resort. Juist daar zit de charme voor wie het begrijpt, en de teleurstelling voor wie een klassieke cruise verwacht.

Concreet betekent dat: het schip stopt dag en nacht in havens, ook om 2 uur ’s nachts in een vissersplaats waar je nooit van had gehoord. Sommige stops duren tien minuten, andere enkele uren, lang genoeg voor een excursie. Je deelt het schip met Noren die een stuk meereizen, met pakketten en soms met een auto in het ruim. Dat is precies wat de reis authentiek maakt, en het is het tegenovergestelde van een cruiseschip dat alleen toeristische bestemmingen aandoet.

Sinds 2021 wordt dat staatscontract gedeeld door twee rederijen. Hurtigruten vaart zeven schepen op de route, Havila Voyages vier. Samen houden zij de dagelijkse afvaart in stand. Voor jou als reiziger betekent dit dat je voor dezelfde route, dezelfde havens en dezelfde dienstregeling tussen twee aanbieders kunt kiezen, met schepen van heel verschillende leeftijd en karakter.

Hurtigruten: het origineel, met een gemengde vloot

Hurtigruten is de bekende naam en heeft het grootste aanbod. Met zeven schepen zijn er meer afvaarten, een uitgebreider excursieprogramma en de naamsbekendheid waar veel reizigers vertrouwen aan ontlenen. De rederij heeft de langste ervaring met de route en het dichtste netwerk van uitstapjes onderweg, van hondensledetochten in de winter tot fjordexcursies in de zomer.

De keerzijde zit in de vloot. De Hurtigruten-schepen verschillen sterk in leeftijd: sommige stammen uit de jaren negentig of het begin van deze eeuw, andere zijn gemoderniseerd en deels voorzien van hybride aandrijving. Wie een gloednieuw schip verwacht, kan op een ouder schip terechtkomen, en het verschil in hutten, restaurants en geluid aan boord is merkbaar. Het loont dus om te vragen op welk schip je precies vaart, niet alleen welke route.

Voor wie het origineel zoekt, de meeste afvaarten wil kunnen kiezen en waarde hecht aan een breed excursieaanbod, blijft Hurtigruten een logische keuze. Maar het is niet meer de enige.

Havila: nieuwe schepen, stiller varen

Havila Voyages begon in 2021 en 2022 met varen en zet vier nieuwe schepen in, gebouwd in het begin van deze jaren twintig. Het verschil met de oudere Hurtigruten-schepen is direct merkbaar: ruimere en modernere hutten, een rustiger sfeer aan boord en een interieur dat eerder Scandinavisch sober dan klassiek-cruise is.

Het sterkste argument van Havila is de aandrijving. De schepen hebben grote accupakketten en kunnen enkele uren volledig emissievrij varen. Dat is niet alleen een duurzaamheidsargument, het is ook een ervaring: door de Geirangerfjord en andere beschermde fjorden glijdt het schip zonder motorgeluid, en je hoort het water en de watervallen in plaats van de dieselmotor. Voor wie gevoelig is voor de sfeer aan boord, is dat een echt verschil.

De nadelen zijn er ook. Met vier schepen heeft Havila minder afvaarten en een kleiner excursieaanbod dan Hurtigruten. De naamsbekendheid in Nederland is lager, waardoor sommige reizigers aarzelen. En omdat beide rederijen onder hetzelfde staatscontract dezelfde dienstregeling varen, kan het zijn dat de afvaartdatum die jou uitkomt nu eenmaal door Hurtigruten wordt gevaren, en niet door Havila. De keuze wordt dan deels door de kalender bepaald.

Hurtigruten of Havila: waarop het werkelijk neerkomt

Omdat beide rederijen dezelfde route, dezelfde 34 havens en dezelfde dienstregeling varen, is het landschap onderweg identiek. Het verschil zit volledig in het schip en de sfeer aan boord. Dat maakt de keuze eenvoudiger dan ze lijkt.

Kies Havila als je waarde hecht aan een nieuw schip, een rustige en moderne sfeer, en het stille, emissievrije varen door de fjorden. Het past bij reizigers die de reis zelf, het schip en het uitzicht, als de bestemming zien.

Kies Hurtigruten als je de meeste keuze in afvaarten wilt, een breed excursieprogramma waardeert en hecht aan de bekende naam met de langste staat van dienst. Vraag in dat geval expliciet naar het specifieke schip en zijn bouwjaar.

Wat wij onze reizigers vertellen: laat je niet leiden door de naamsbekendheid alleen. Voor een eerste kennismaking met de Noorse kust zijn de nieuwe Havila-schepen vaak de aangenamere keuze, terwijl Hurtigruten sterker is zodra je veel waarde hecht aan flexibiliteit in data en aan het excursieaanbod.

De hele route of een deel ervan

Een vraag die in de Nederlandse folders vaak ondersneeuwt: je hoeft niet de hele route te varen. De klassieke reis is de volledige rondreis Bergen-Kirkenes-Bergen van elf dagen, maar dat is voor veel reizigers meer dan nodig.

De enkele reis Bergen naar Kirkenes duurt zes tot zeven dagen en laat je de hele kust van zuid naar noord zien, zonder de terugweg langs dezelfde havens. De noordelijke helft, bijvoorbeeld Bergen of Trondheim tot Tromsø, brengt je in een paar dagen langs het indrukwekkendste deel: de oversteek van de poolcirkel, de Lofoten en Vesterålen, en de aankomst in de arctische universiteitsstad Tromsø.

Voor een eerste reis raden wij vaak juist zo’n deeltraject aan. Je houdt tijd over om aan land iets te doen, en je vermijdt het gevoel dat de tweede helft van een rondreis een herhaling van de eerste is. Wie de kust echt wil leren kennen, combineert een kort kusttraject met een paar dagen op het vasteland.

De seizoenen maken twee verschillende reizen

De kustvaart in de winter en in de zomer zijn zo verschillend dat het bijna twee reizen zijn. Dat onderscheid wordt in veel aanbiedingen onvoldoende gemaakt.

In de winter, van eind september tot eind maart, draait alles om het noorderlicht. Ten noorden van de poolcirkel vaar je dan deels door de mørketid, de donkere tijd, waarin de zon midden op de dag nauwelijks boven de horizon komt en het blauwe schemerlicht uren aanhoudt. Bij heldere hemel is de kans op noorderlicht vanaf het dek aanzienlijk, en sommige schepen wekken passagiers als het licht verschijnt. Het is rauwer, kouder en stemmiger dan de zomerreis.

In de zomer, van eind mei tot half juli, vaar je ten noorden van de poolcirkel onder de midnattssol, de middernachtszon, die wekenlang niet ondergaat. De dagen lossen op in een eindeloos avondlicht, de fjorden liggen er groen bij en de havenstops voelen levendig. Dit is de reis voor wie warmte en lang licht zoekt in plaats van noorderlicht.

De keuze tussen winter en zomer is belangrijker dan de keuze tussen de twee rederijen. Bepaal eerst welk seizoen bij je past, en kies daarna pas het schip.

Verder dan Hurtigruten en Havila: de andere alternatieven

De kustvaart is niet de enige manier om de Noorse kust te zien, en voor sommige reizigers is ze niet de beste.

• Kleinere expeditie- en zeilschepen

  Wie een intiemere ervaring zoekt met minder medepassagiers, kan kiezen voor een klein expeditieschip of een zeilschip dat gerichter de fjorden en eilanden aandoet. Het tempo ligt lager, de groep is kleiner en het programma is flexibeler, maar het aanbod is beperkter en je mist de doorgaande lijn van zuid naar noord.

• De kust over land

  Dit is de optie die in de cruisefolders nooit voorkomt, en waar wij als curator van Noorwegen het sterkst in geloven. De fjorden, eilanden en kuststeden zijn ook over land en met lokale veerboten te bereiken, in je eigen tempo en met overnachtingen op het vasteland. Onze fietsweek van Tromsø naar de Lofoten en de Lofoten-fietsweek laten je dezelfde arctische kust van dichtbij zien, niet vanaf een dek maar er middenin. Ook de Senja-eilandtocht brengt je langs hetzelfde berg-ontmoet-zee-landschap waar de kustschepen langsvaren.

• Combineer schip en land

  De rijkste reis is voor veel van onze reizigers een combinatie: een kort kusttraject voor het ritme en het uitzicht vanaf het water, gevolgd door enkele dagen aan land in een streek als Trøndelag of op de eilanden. Zo zie je de kust van twee kanten.

Hoe wij de keuze zouden maken

Als we het in een paar regels moeten samenvatten:

Wil je het bekende, met de meeste afvaarten en excursies, dan is Hurtigruten de veilige keuze, mits je naar het bouwjaar van je schip vraagt. Wil je een nieuw, stil en modern schip met emissievrij varen door de fjorden, dan is Havila vaak de aangenamere reis. Wil je de kust niet vanaf een dek maar van dichtbij, dan past een traject over land beter bij je dan welk schip ook. En voor de meeste reizigers die ons om raad vragen, is het antwoord een combinatie van een kort kusttraject en een paar dagen op het vasteland.

De kustvaart is een van de mooiste manieren om Noorwegen te zien. Maar ze is niet de enige, en sinds er twee rederijen op varen, heb je voor het eerst echt iets te kiezen.

Aantekening van de curator

We bevelen de kustvaart met overtuiging aan, maar niet blind. De keuze tussen Hurtigruten en Havila is kleiner dan de marketing suggereert, omdat de route dezelfde is; ze gaat vooral over het schip en de sfeer. De grotere keuze is of een dek wel de juiste plek voor jou is. Voor wie Noorwegen wil leren kennen in plaats van langs te varen, ligt het antwoord vaak deels aan land.